Web Sitesi Yaptırırken Teklifte Neler Yazmalı?

Web sitesi teklifi yalnızca tutarı ve sayfa sayısını değil, sitenin kime ait olacağını ve nasıl teslim edileceğini de yazmalıdır. Alan adının kayıt sahibi, hosting ve panel erişimi, kaynak kod ve içerik hakları, SSL, yedekleme, bakım süresi, mobil uyum, hız ölçütü, yönlendirmeler, KVKK metinleri ve kabul kriterleri teklifte açıkça yer almalıdır.

Web Sitesi Teklifi Neden Ayrıntılı Olmalı?

Web sitesi teklifi, işletmenizle tasarımcı ya da ajans arasındaki işin sınırlarını çizen ilk belgedir. Teklifte yazmayan her konu, iş bittikten sonra tartışmaya açılır: alan adının kimde kaldığı, sitenin başka bir firmaya taşınıp taşınamayacağı, bakımın ne zaman bittiği gibi. Bu soruların cevabı çoğu zaman sitenin yayına girmesinden aylar sonra, bir sorun çıktığında aranır.

İki teklifi yan yana koyduğunuzda tutar farkının nedeni de çoğunlukla bu ayrıntılardadır. Birinde hosting, SSL ve bir yıllık bakım vardır, diğerinde yalnızca tasarım. Teklifleri karşılaştırmadan önce her birinin aynı kalemleri içerip içermediğini aşağıdaki başlıklarla işaretleyin; eksik kalan maddeyi yazılı olarak sorun.

Alan Adı ve Hosting Kimin Adına Olmalı?

Alan adının kayıt sahibi

Alan adı sitenizin adresidir ve kimin adına kayıtlı olduğu, bu adres üzerindeki hakları kimin kullanacağını belirler. ICANN, web tasarımcısının, hosting firmasının ya da başka bir üçüncü tarafın alan adının kayıt sahibi olarak yazılmasını önermiyor. Alan adının yönetimini ajansa bıraksanız bile kayıt sahibi alanında işletmenizin adı ya da unvanı yer almalıdır.

.tr uzantılı adresler TRABİS üzerinden yönetilir; devir gibi işlemler hizmet aldığınız kayıt kuruluşu üzerinden yapılır. İnternet Alan Adları Yönetmeliği, alan adı sahibine alan adını tahsis süresi boyunca kullanma, tahsisi yenileme, alan adından feragat etme ve hizmet aldığı kayıt kuruluşunu değiştirme haklarını tanır. Aynı yönetmelik, sahibin kayıt kuruluşuna tam ve doğru bilgi vermesini ve değişiklikleri derhal bildirmesini de ister; bu yüzden kayıttaki e-posta adresi de işletmenin erişebildiği bir adres olmalıdır. Temel kavramları alan adı kaydı yazımızda anlattık.

Hosting ve erişim bilgileri

Hosting, sitenin dosyalarının ve veritabanının çalıştığı sunucudur. Teklifte hosting hizmetinin kimin adına açılacağı, yenilemesini kimin takip edeceği ve süresi dolduğunda ne olacağı yazmalıdır. Site ajansın kendi sunucusunda duracaksa, başka bir firmaya geçmek istediğinizde dosyaların ve veritabanı yedeğinin size nasıl ve ne kadar sürede verileceği de teklifte yer almalıdır. Seçenekler arasındaki farkları hosting türleri yazımızda bulabilirsiniz.

Erişim bilgileri ayrı bir liste olarak teslim edilmelidir: alan adı kayıt paneli, DNS ayarları, hosting paneli, sitenin yönetim paneli ve kurumsal e-posta. ICANN de alan adını üçüncü bir taraf yönetecekse kaydın hangi kayıt firmasında durduğunu sormanızı ve gerektiğinde erişebilmek için hesap bilgilerini istemenizi öneriyor.

Kaynak Kod, Yönetim Paneli ve İçerikler Kime Ait Olacak?

Site yayına girdikten sonra ajansla yollarınız ayrılabilir. O gün sitenin çalışmaya devam edip etmeyeceğini kaynak kod, panel ve içerik haklarına dair maddeler belirler. Bu maddelerin hukuki sonucunu sözleşmeyi hazırlayan hukuk danışmanınızla netleştirin; teklif aşamasında ise en azından aşağıdaki soruların yazılı cevabını isteyin.

Kaynak kod ve tema

Site hazır bir temayla mı, özel kodla mı yapılacak? Hazır tema kullanılıyorsa tema lisansının kimin adına alınacağı ve güncellemelerin bu lisansla gelip gelmeyeceği yazılmalıdır. Özel kod yazılıyorsa kaynak kodun teslim edilip edilmeyeceği ve ajansın başka projelerde de kullandığı ortak bileşenlerin nasıl lisanslanacağı belirtilmelidir. Kaynak kod size verilmiyorsa, ileride başka bir firmayla çalışmak istediğinizde siteyi baştan yaptırmanız gerekebilir.

Yönetim paneli

İçerik eklemek, ürün ya da fiyat güncellemek için kullanacağınız panelin adı, size verilecek kullanıcı yetkisi ve panelin kiralık bir hizmete bağlı olup olmadığı teklifte yer almalıdır. Yalnızca editör yetkisi verilen bir panelde eklenti kuramaz, kullanıcı ekleyemez, yedek alamazsınız. Tam yetkili yönetici hesabının işletmede kalması, ajans değiştiğinde erişimi kaybetmemenin en basit yoludur.

Metin, görsel ve yazı tipi lisansları

Sitede kullanılan fotoğraf, ikon, video ve yazı tiplerinin lisansı kimin adına alınıyor? Lisans ajansın hesabına alınmışsa, siteyi devraldığınızda bu dosyaların kullanım hakkı belirsiz kalabilir. Teklif, metinleri kimin yazacağını, görsellerin nereden geleceğini ve lisans belgelerinin size teslim edilip edilmeyeceğini açıkça söylemelidir.

Web Sitesi Teklifinde Hangi Teknik Ölçütler Yer Almalı?

Teknik maddeler tekliflerde çoğu zaman tek satırla geçer: “SEO uyumlu, mobil uyumlu, hızlı”. Bu ifadeler ölçülemediği için teslimde tartışma yaratır. Her maddeyi kontrol edilebilir bir cümleyle yazdırın.

SSL ve HTTPS

Sitenin bütün sayfalarının HTTPS ile açılacağı, SSL kurulumunun ve yenilemesinin kimin sorumluluğunda olduğu yazılmalıdır. HTTP adresleri HTTPS karşılıklarına kalıcı olarak yönlendirilmelidir; form, ödeme ya da üyelik sayfası olan sitelerde bu madde atlanmamalıdır.

Yedekleme

Yedeğin ne sıklıkla alınacağı, kaç gün saklanacağı, sunucudan ayrı bir yerde tutulup tutulmayacağı ve geri yüklemenin kim tarafından, ne kadar sürede yapılacağı teklifte yer almalıdır. Yalnızca “yedek alınır” yazan bir teklif, sorun çıktığında hangi tarihe dönülebileceğini söylemez.

Bakım ve güncelleme süresi

Bakımın kaç ay süreceği, hangi işleri kapsadığı ve süre bitince ne olacağı netleşmelidir. Yazılım, tema ve eklenti güncellemeleri, güvenlik açıklarına müdahale, küçük içerik değişiklikleri ve hata düzeltmeleri ayrı ayrı yazılırsa bakımın neyi kapsamadığı da görünür.

Mobil uyum

Google, dizine ekleme ve sıralama için site içeriğinin akıllı telefon aracısıyla taranan mobil sürümünü kullanır. Bu yüzden teklifte sitenin hangi ekran genişliklerinde test edileceği ve mobilde içerik eksiltilmeyeceği yazmalıdır. Masaüstünde görünüp telefonda gizlenen içerik, Google’ın dikkate aldığı mobil sürümde yer almaz. Tasarım yaklaşımını mobil uyumlu tasarım yazımızda anlattık.

SEO temel ayarları ve yönlendirmeler

Her sayfanın başlık ve açıklama alanının panelden düzenlenebileceği, site haritasının ve robots.txt dosyasının hazırlanacağı, Search Console bağlantısının kimin tarafından yapılacağı teklifte yazmalıdır. Mevcut bir siteyi yeniliyorsanız en önemli madde yönlendirmelerdir: eski adreslerin listesi çıkarılmalı ve her biri yeni karşılığına kalıcı olarak yönlendirilmelidir.

Google, adres değişikliği içeren taşımalarda mümkünse 301 ya da 308 gibi sunucu taraflı kalıcı yönlendirmeleri öneriyor ve bu yönlendirmelerin mümkün olduğunca uzun, genellikle en az bir yıl korunmasını istiyor. Teklifte yönlendirme listesini kimin hazırlayacağı ve yayından sonra kaç hafta izleneceği yer almalıdır. Uygulama ayrıntıları için 301 yönlendirme ayarları yazımıza bakabilirsiniz.

Sayfa hızı ölçütü: Core Web Vitals

“Hızlı site” yerine Google’ın Önemli Web Verileri (Core Web Vitals) eşiklerini yazdırın. Google’ın web.dev belgesine göre iyi bir deneyim için Largest Contentful Paint (LCP) sayfa yüklenmeye başladıktan sonraki 2,5 saniye içinde gerçekleşmeli, Interaction to Next Paint (INP) 200 milisaniye ya da altında, Cumulative Layout Shift (CLS) ise 0,1 ya da altında olmalıdır. Ölçüm, mobil ve masaüstü ayrı ayrı olmak üzere sayfa yüklemelerinin 75. yüzdelik diliminde yapılır.

Teklifte bu eşiklerin hangi sayfalarda, hangi araçla ve yayından ne kadar sonra ölçüleceği belirtilmelidir. Metriklerin ne anlama geldiğini Core Web Vitals ölçütleri yazımızda açıkladık.

KVKK ve Çerez Metinleri Teklifte Nasıl Ele Alınmalı?

İletişim formu, üyelik, sipariş ya da analiz araçları olan her site kişisel veri işler. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’na göre veri sorumlusu, kişisel verileri elde ederken ilgili kişiyi bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu bilgilendirmenin konuları veri sorumlusunun kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile kişinin Kanun’un 11. maddesinde sayılan haklarıdır.

Kurum, çerezler için ayrıca “Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber” yayımladı. Bu metinlerin hukuki içeriği bir hukuk danışmanının işidir; teklifte ise ajansın teknik payı yazılmalıdır. Metni kimin hazırlayacağı, sitede nerede yayınlanacağı, formların altına aydınlatma bağlantısının eklenip eklenmeyeceği ve çerez tercihlerinin analiz ve reklam etiketlerine nasıl bağlanacağı açıkça belirtilmelidir. Metinlerin işletmenize nasıl uygulanacağını hukuk danışmanınızla netleştirin.

Teslim ve Kabul Kriterleri Web Sitesi Teklifinde Nasıl Tanımlanır?

Kabul kriteri, sitenin “bitti” sayılması için neyin sağlanması gerektiğini önceden yazmaktır. Kriter yoksa teslim, iki tarafın beklentisinin çatıştığı bir tartışmaya dönüşür. Teklifte en azından şu maddeler yer almalıdır:

• Sayfa listesi: Teslim edilecek sayfalar ve her sayfadaki bölümler adıyla yazılır.
• Test edilecek cihazlar: Hangi tarayıcılarda ve hangi ekran genişliklerinde kontrol yapılacağı belirtilir.
• Formlar ve bildirimler: Her formun hangi e-posta adresine düştüğü ve otomatik yanıtın çalıştığı test edilir.
• Ölçüm etiketleri: Analiz ve dönüşüm etiketlerinin kurulup kurulmayacağı, kurulacaksa hangi işlemlerin ölçüleceği yazılır.
• Revizyon hakkı: Tasarım ve içerik aşamasında kaç tur düzeltme yapılacağı belirtilir.
• Teslim belgeleri: Erişim bilgileri, lisans belgeleri ve kısa bir kullanım anlatımı teslim listesinde yer alır.

Takvimi de kabule bağlayın: tasarım onayı, içerik teslimi, test ve yayın tarihleri ayrı ayrı yazılırsa gecikmenin hangi aşamada olduğu görünür. İçeriğin sizden gelmesi gerekiyorsa yayın tarihi buna bağlıdır; bu bağımlılık da teklifte yer almalıdır.

Web Sitesi Teklifini İmzalamadan Önce Ne Yapmalısınız?

Gelen teklifleri aynı listeyle işaretleyin. Alan adı ve hosting kimin adına, erişimler kimde kalıyor? Kaynak kod ve lisanslar teslim ediliyor mu, SSL, yedek ve bakım süresi yazıyor mu? Hız ölçütü ve yönlendirme planı var mı, KVKK metinlerinde iş bölümü belli mi, kabul kriterleri sayılmış mı?

Eksik maddeleri teklifi veren firmaya sorun ve cevabı yazılı alın. Aynı kalemleri içeren iki teklif ancak o zaman karşılaştırılabilir; tutar farkı da ancak o zaman anlam kazanır.

Kaynaklar

• Do You Have a Domain Name? Here’s What You Need to Know - ICANN

Sitenizi sahipliği ve teslim ölçütleri baştan belli bir teklifle yaptırmak ister misiniz? O halde Web Sitesi Tasarımı hizmetimizi inceleyin.